Zasady pisowni

Ńe z takéj dalecyjï ji nie za takó dǻrëmnotó. Literacki zapis dialektu kurpiowskiego.

 

Zasady pisowni literackiego dialektu kurpiowskiego (opracowane przez prof. Jerzego Rubacha)

System pisowni dialektu kurpiowskiego opracowany przez prof. Jerzego Rubacha funkcjonuje od 2009 roku. Przedstawiamy poniżej w skrócie podstawowe jego zasady. Zainteresowanych szczegółami i uzasadnieniami odsyłamy do cytowanej pracy prof. Jerzego Rubacha.

 

1. Mazurzenie.

W dialekcie kurpiowskim nie ma głosek sz, cz, ż, dż. Ogólnopolskie cz jest zastępowane przez c, dż przez dzsz najczęściej przez s, rzadziej przez ś, ż najczęściej przez z, rzadziej przez ź.

Przykłady: język ogólnopolski dialekt kurpiowski

czytać cytać

deszcz desc

żyto zyto

żaba zaba

drożdże drozdze

 

2. Pisownia głosek protetycznych.

W dialekcie kurpiowskim wyrazy ogólnopolskie zaczynające się od i poprzedzane są literą j, a wyrazy zaczynające się od u, o, a literą ł.

Przykłady: język ogólnopolski dialekt kurpiowski

izba jϊzba

urok łurok

on łón

ale łale

 

3. Pisownia spółgłosek miękkich.

Głoski miękkie ś, ź, ć, dź, ń zapisywane są zawsze jednakowo jako ś, ź, ć, dź, ń, niezależnie od kontekstu, w którym występują.

Przykłady: język ogólnopolski dialekt kurpiowski

siano śano

ciebie ćebźe

dziad dźåd

niańka ńańka

 

4. Kurpiowskie odpowiedniki głosek miękkich wargowych.

język ogólnopolski dialekt kurpiowski

p’ pies pś pśes

b’ bicz bź bżϊc

f’ figura ś śϊgóra

w’ widok ź źϊdok

m’ mieszkanie ń ńéskańe

Spółgłoski wargowe p, b, f, w, m są miękkie, jeżeli po nich znajduje się litera i w pisowni ogólnopolskiej.

 

5. W dialekcie kurpiowskim pojawiają się cztery samogłoski, nie występujące w literackim języku polskim.

6. Głoski występujące w języku polskim, ale mające w dialekcie kurpiowskim inną wymowę.

W kurpiowskim pisze się y tam, gdzie występuje y w języku ogólnopolskim oraz zamiast ogólnopolskiego i po literach l, k, g, ch, h. Przykłady: lypa, kyj, żϊlky. - Literę a w pisowni kurpiowskiej wymawia się jako przednie a. Dlatego nazywamy je a-przednim. Przykłady: droga, tata, Marta

Na końcu wyrazu zamiast ogólnopolskiego ę piszemy ë, a zamiast ą – piszemy ó. Przykłady: robźë,łorzë, kupujó, łąkó. Generalnie - inna jest w kurpiowskim wymowa ę ą niż w języku polskim. Litery ę i ą wymawia się jako nosowe ë w przypadku ę i jako nosowe ó w przypadku ą- głoski w kurpiowskim są zawsze wymawiane i pisane jako twarde, np. kedy, węgel,

 

 7. Głoski mające w dialekcie kurpiowskim taką samą lub zbliżoną wymowę jak w języku polskim.

8. Spółgłoski dźwięczne b, w, d, z, dz, rz, ź, dź, g na końcu wyrazu są wymawiane tak jak w języku polskimbezdźwięcznie, czyli jako p, f, t, s, c, sz, ś, ć, k . Pisane są tak jak w języku polskim - jako dźwięczne np. piszemydąb – choć wymawiamy dąp piszemy lew – choć wymawiamy lef .

9. Ubezdźwięcznianie w czasie przeszłym.

W kurpiowskich odpowiednikach ogólnopolskich czasowników typu mógł, mogłem, mogłeś piszemy literę oznaczającą spółgłoskę bezdźwięczną,

a więc k, mókëm, mókeś.

10. Inne uwagi.

Obok zasad, reguł przedstawionych wyżej, dialekt kurpiowski na swoim obszarze występowania posiada także pewne geograficzne zróżnicowanie w wymowie. Nie wdając się w szczegóły, nie zdziwmy się, że choć np. słowo zębyzapisujemy zęby, możemy je usłyszeć nie tylko jako zëmby lecz także jako zamby. Podobnie, słowo chłopak piszemychłopåk, możemy je usłyszeć jako chłopak lub chłopok.

Na podstawie: Jerzy Rubach, Zasady pisowni kurpiowskiego dialektu literackiego, Muzeum Kultury Kurpiowskiej, Związek Kurpiów, Ostrołęka, 2009, zredagował: Mirosław Grzyb