{"id":1027,"date":"2019-10-25T11:48:23","date_gmt":"2019-10-25T11:48:23","guid":{"rendered":"http:\/\/mkk.wisnia.pl\/?page_id=1027"},"modified":"2021-01-07T09:44:31","modified_gmt":"2021-01-07T08:44:31","slug":"kurpie-gwara-i-kultura","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/muzeum.ostroleka.pl\/?page_id=1027","title":{"rendered":"Kurpie – gwara i kultura"},"content":{"rendered":"

prof. dr hab. Barbara Fali\u0144ska<\/em><\/p>\n

 <\/p>\n

GWARA KURPIOWSKA <\/strong>NA WARSZTACIE DIALEKTOLOG\u00d3W <\/strong>I ETNOGRAF\u00d3W<\/strong><\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

1. Gwara a j\u0119zyk literacki<\/strong><\/p>\n

 <\/p>\n

Cz\u0142owiek ze swoj\u0105 mow\u0105 zro\u015bni\u0119ty jest cia\u015bniej<\/em><\/p>\n

Ni\u017c drzewo z ziemi\u0105. Jak\u017ce wi\u0119c nie kocha\u0107 ba\u015bni<\/em><\/p>\n

Twego dzieci\u0144stwa mowo<\/em> (M. Jastrun, Poemat o mowie)<\/p>\n

 <\/p>\n

Dzieci\u0144stwo naszej mowy przypada na okres staropolski, w kt\u00f3rym wszyscy Polacy pos\u0142ugiwali si\u0119 pierwotn\u0105 odmian\u0105 j\u0119zyka. Odziedziczyli\u015bmy j\u0105 z pras\u0142owia\u0144szczyzny, podobnie jak inni S\u0142owianie, z kt\u00f3rymi tworzymy wsp\u00f3ln\u0105 rodzin\u0119 j\u0119zykow\u0105. \u0141\u0105cz\u0105 nas te same korzenie kulturowe. Mamy podobn\u0105 gramatyk\u0119 i podstawowy zas\u00f3b s\u0142\u00f3w, co sprawia, \u017ce w pa\u0144stwach s\u0142owia\u0144skich potrafimy si\u0119 porozumiewa\u0107 bez czynnej znajomo\u015bci miejscowego j\u0119zyka i czujemy si\u0119 mniej obco.<\/p>\n

 <\/p>\n

W nauce t\u0119 staropolsk\u0105 mow\u0119 pocz\u0105tkowo nazywano narzeczem, a p\u00f3\u017aniej gwar\u0105 lub dialektem (z grec. di\u00e1lektos), dla odr\u00f3\u017cnienia od j\u0119zyka literackiego (inaczej og\u00f3lnopolskiego lub og\u00f3lnego). Te obydwie nazwy s\u0105 dzi\u015b u\u017cywane powszechnie, niekiedy w r\u00f3\u017cnych wariantach znaczeniowych. Do rozbicia dzielnicowego w Polsce gwara by\u0142a tylko j\u0119zykiem m\u00f3wionym, p\u00f3\u017aniej zacz\u0105\u0142 si\u0119 tworzy\u0107 stopniowo dialekt kulturalny. W oficjalnych kontaktach pa\u0144stwowych pos\u0142ugiwano si\u0119 \u0142acin\u0105 a\u017c do w. XVI, tj. do okresu, w kt\u00f3rym polski j\u0119zyk og\u00f3lnonarodowy by\u0142 ju\u017c na tyle ukszta\u0142towany, \u017ce m\u00f3g\u0142 j\u0105 zast\u0105pi\u0107. Do literatury wprowadzi\u0142 go Miko\u0142aj Rej z dobrze znan\u0105 sentencj\u0105:<\/p>\n

 <\/p>\n

 A niechaj narodowie w\u017cdy postronni znaj\u0105,<\/em><\/p>\n

I\u017c Polacy nie g\u0119si, i\u017c sw\u00f3j j\u0119zyk maj\u0105.<\/em><\/p>\n

 <\/p>\n

Od tego czasu rozw\u00f3j j\u0119zyka literackiego szed\u0142 odmienn\u0105 drog\u0105 ni\u017c rozw\u00f3j gwar. Gwary nadal si\u0119 rozwija\u0142y samorzutnie – jak chwasty w ogrodzie, przekazywane tradycyjnie z pokolenia na pokolenie bez nakaz\u00f3w i zakaz\u00f3w poprawno\u015bciowych, podczas gdy j\u0119zyk literacki podlega\u0142 systematycznej uprawie czyli kulturze, skodyfikowany i tak jak ro\u015bliny hodowane – obj\u0119ty staraniem, piel\u0119gnowany, oczyszczany z wyraz\u00f3w i form nie mieszcz\u0105cych si\u0119 w normie, jak ogr\u00f3d z chwast\u00f3w.<\/p>\n

Powstanie nowej odmiany j\u0119zyka by\u0142o konieczne. Gwara nie mog\u0142a przej\u0105\u0107 funkcji spe\u0142nianej przez \u0142acin\u0119, poniewa\u017c nie by\u0142a mow\u0105 jednolit\u0105, zrozumia\u0142\u0105 dla wszystkich Polak\u00f3w. Dzi\u015b tak\u017ce mo\u017cemy obserwowa\u0107 ten stan, wystarczy pojecha\u0107 na Kaszuby lub na \u015al\u0105sk. Brak komunikacji mi\u0119dzy poszczeg\u00f3lnymi plemionami sprawia\u0142, \u017ce ka\u017cda dzielnica inaczej rozwija\u0142a sw\u00f3j j\u0119zyk, zw\u0142aszcza s\u0142ownictwo, tworzy\u0142a swoje odr\u0119bne nazwy i wch\u0142ania\u0142a obce. Zosta\u0142o to potwierdzone przez przys\u0142owie: Co inna wie\u015b, to inna pie\u015b\u0144. Pomy\u015blmy tylko, ile nazw obocznych powsta\u0142o tylko na okre\u015blenie samych ziemniak\u00f3w: mazowieckie kartofle, g\u00f3ralskie grule, pozna\u0144skie pyry, \u015bl\u0105skie kobzole czy te\u017c kresowe i bia\u0142ostockie bulwy. I raz jeszcze przywo\u0142ajmy poemat Jastruna: <\/p>\n

 <\/p>\n\n\n\n
\u2026s\u0142owa formowa\u0142y si\u0119, d\u017awi\u0119cza\u0142y g\u0142oski,<\/p>\n

Rdze\u0144 wyraz\u00f3w obrasta\u0142 w zielone odrostki,<\/p>\n

I ten j\u0119zyk szlachecki, mieszcza\u0144ski i ch\u0142opski<\/p>\n

Tward\u0105 kor\u0105 okrywa\u0142 si\u0119, obleka\u0142 w dzieje –<\/p>\n

I d\u0142ugo pracowali pro\u015bci ko\u0142odzieje<\/p>\n

 <\/td>\n

I stroiciele lutni w gwarze gospodarstwa<\/p>\n

S\u0142owotw\u00f3rczego, zanim d\u017awi\u0119k sztuka drukarska<\/p>\n

Prze\u0142o\u017cy\u0142a na znaki odci\u015bni\u0119tych liter,<\/p>\n

Tak r\u00f3s\u0142 potoczny j\u0119zyk Rzeczypospolitej<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

2. Gwary polskie w \u015bwietle geografii lingwistycznej<\/strong><\/p>\n

Dzieje naszego j\u0119zyka s\u0105 niezwykle ciekawe. Aby je pozna\u0107 dok\u0142adniej, ju\u017c w ko\u0144cu XIX wieku rozpocz\u0119to badania gwaroznawcze, kt\u00f3re (z przerwami wojennymi) trwaj\u0105 do dzi\u015b. Tak jak botanika stara si\u0119 pozna\u0107 ca\u0142y \u015bwiat ro\u015blinny, tak j\u0119zykoznawstwo zainteresowane jest wszystkimi odmianami j\u0119zyka. Znajomo\u015b\u0107 gwar pozwala nie tylko lepiej zrozumie\u0107 histori\u0119 j\u0119zyka, ale rzuca nowe \u015bwiat\u0142o na rozmaite fakty dotycz\u0105ce historii Polski, na powi\u0105zania mi\u0119dzy plemionami i narodami, na kontakty polityczne, gospodarcze i kulturowe w czasach dawnych, z kt\u00f3rych brak dostatecznych dokument\u00f3w pisanych. Dialektologia polska ma ju\u017c w swoim dorobku dwa atlasy og\u00f3lnonarodowe i kilka atlas\u00f3w regionalnych. Analiza zamieszczonych w nich map pozwoli\u0142a na ustalenie podzia\u0142\u00f3w terytorialnych Polski wed\u0142ug poszczeg\u00f3lnych zjawisk j\u0119zykowych z zakresu wszystkich dziedzin (wymowy, odmiany, s\u0142owotw\u00f3rstwa, s\u0142ownictwa), a tak\u017ce na opracowanie podsumowania przedstawiaj\u0105cego wyodr\u0119bniaj\u0105ce si\u0119 obszary gwarowe. Informuje o nich zamieszczona ni\u017cej mapa.<\/p>\n

 <\/p>\n

\"\"<\/p>\n

 <\/p>\n

Mapy s\u0105 najcenniejszym \u017ar\u00f3d\u0142em informacji o przesz\u0142o\u015bci, poniewa\u017c pozwalaj\u0105 na por\u00f3wnywanie zasi\u0119g\u00f3w geograficznych nazw i znacze\u0144, a przez to podaj\u0105 wi\u0119cej informacji o ich genezie i w\u0119dr\u00f3wkach przez stulecia. S\u0142owa s\u0105 jak mosty przerzucone nad wiekami, z kt\u00f3rych mo\u017cna ogl\u0105da\u0107 tre\u015b\u0107 up\u0142ynionych zdarze\u0144 lub jak bramy, za kt\u00f3rymi kryj\u0105 si\u0119 nowe, dotychczas niepoznane \u015bwiaty – m\u00f3wi\u0142 profesor Doroszewski. Te z\u0142ote my\u015bli w dydaktyce uniwersyteckiej ilustrowane s\u0105 cz\u0119sto przyk\u0142adem z \u017cycia j\u0119zyka: gdyby\u015bmy nic nie wiedzieli o odkryciu Miko\u0142aja Kopernika, \u017cywe do dzi\u015b powiedzenia: s\u0142o\u0144ce wschodzi, s\u0142o\u0144ce zachodzi zwr\u00f3ci\u0142yby uwag\u0119 badaczy na wcze\u015bniejsz\u0105 teori\u0119. J\u0119zyk jest zjawiskiem spo\u0142ecznym i wszystko, cokolwiek umys\u0142 ludzki wytwarza, znajduje w nim swoje odbicie. Dla wyra\u017cenia nowych poj\u0119\u0107, nowych tre\u015bci konieczne jest tworzenie nazw i form nowych lub przekszta\u0142canie ju\u017c istniej\u0105cych, a wi\u0119c mogliby\u015bmy powiedzie\u0107, \u017ce wyrazy – tak jak ludzie – rodz\u0105 si\u0119 i umieraj\u0105. Nie s\u0105 potrzebne m\u0142odszym pokoleniem, je\u015bli si\u0119 odnosz\u0105 do sprz\u0119t\u00f3w lub czynno\u015bci nieaktualnych, zast\u0105pionych przez nowsze wytwory kultury duchowej b\u0105d\u017a materialnej. Trwaj\u0105 d\u0142u\u017cej – zazwyczaj ju\u017c biernie – w mowie najstarszego pokolenia i wraz z nim odchodz\u0105 w niepami\u0119\u0107. Trzeba je ocali\u0107 dla nauki, dla przysz\u0142ych pokole\u0144. Gin\u0105ce wytwory kultury materialnej przechowywane s\u0105 w muzeach, opisywane w ksi\u0119gach, bogato udokumentowanych ilustracjami. Gin\u0105ce s\u0142owa i znaczenia s\u0105 ocalane od zapomnienia w s\u0142ownikach, atlasach j\u0119zykowych i w opracowaniach monograficznych, aby mog\u0142y s\u0142u\u017cy\u0107 lepszemu poznawaniu historii i przekazywaniu jej kolejnym pokoleniom.<\/p>\n

 <\/p>\n

3. Gwary Mazowsza<\/strong><\/p>\n

Gwary Mazowsza w uj\u0119ciu genetycznym obejmuj\u0105 ca\u0142\u0105 Polsk\u0119 p\u00f3\u0142nocno-wschodni\u0105, a wi\u0119c Mazowsze w granicach historycznych z XVI w., Mazury, Suwalszczyzn\u0119, Podlasie i kresy p\u00f3\u0142nocno-wschodnie. Systematyczne badania tych gwar prowadzone by\u0142y pod kierunkiem Witolda Doroszewskiego w okresie mi\u0119dzywojennym przez Katedr\u0119 J\u0119zyka Polskiego Uniwersytetu Warszawskiego, a po wojnie przez Pracowni\u0119 Dialektologiczn\u0105 Zak\u0142adu J\u0119zykoznawstwa Polskiej Akademii Nauk w Warszawie. Obszar mazowiecki ma swoje proporcjonalne miejsce w atlasach j\u0119zykowych obejmuj\u0105cych ca\u0142\u0105 Polsk\u0119, tak\u017ce w atlasach og\u00f3lnos\u0142owia\u0144skim i europejskim, ponadto w monografiach og\u00f3lnopolskich, wykorzystuj\u0105cych metod\u0119 geografii lingwistycznej, po\u015bwi\u0119conych r\u00f3\u017cnym dzia\u0142om s\u0142ownictwa. Reprezentowane w nich gwary Mazowsza pochodz\u0105 z niewielkiej liczby wsi (od kilku do pi\u0119\u0107dziesi\u0119ciu) zbadanych przez profesjonalist\u00f3w, co nie odzwierciedla dostatecznie j\u0119zykowego obrazu regionu, najbardziej zr\u00f3\u017cnicowanego po Kaszubach. Profesor Kazimierz Nitsch z Krakowa, nazywany ojcem dialektologii polskiej, stwierdzi\u0142, \u017ce: \u201e(\u2026) uproszczony charakter zmian morfologicznych, a wreszcie odbijaj\u0105ca si\u0119 w s\u0142owniku odr\u0119bno\u015b\u0107 pewnych zjawisk kultury materialnej, wszystko to bezwzgl\u0119dnie przeciwstawia Mazowsze razem wzi\u0119tym Ma\u0142opolsce, \u015al\u0105skowi, Wielkopolsce a nawet Kujawom\u201d2. Tote\u017c po przeprowadzeniu bada\u0144 na obszarze Warmii, Mazur i Ostr\u00f3dzkiego podj\u0119to prac\u0119 nad atlasem regionalnym gwar mazowieckich. Opracowanie takiego atlasu wymaga\u0142o przeprowadzenia bada\u0144 w bardzo g\u0119stej siatce punkt\u00f3w, uzupe\u0142niaj\u0105cej opracowania syntetyczne, a to ju\u017c przekracza\u0142o mo\u017cliwo\u015bci plac\u00f3wek naukowych. Powsta\u0142a wi\u0119c koncepcja nawi\u0105zania do metody korespondencyjnej, wypr\u00f3bowanej przed I i II wojn\u0105 i podj\u0119cia wsp\u00f3\u0142pracy ze szko\u0142ami, a tak\u017ce z mi\u0142o\u015bnikami regionu, zrzeszonymi w r\u00f3\u017cnych towarzystwach spo\u0142eczno-kulturalnych i naukowych. W 1934 r. profesor Doroszewski zwraca\u0142 si\u0119 z apelem do mi\u0142o\u015bnik\u00f3w kultury ludowej za po\u015brednictwem wychodz\u0105cego pod jego redakcj\u0105 czasopisma Poradnik J\u0119zykowy, og\u0142aszaj\u0105c na jego \u0142amach kolejne kwestionariusze z ilustracjami dawnych narz\u0119dzi. Uzyskane t\u0105 drog\u0105 materia\u0142y uleg\u0142y niemal ca\u0142kowitemu zniszczeniu w czasie wojny. Zosta\u0142y nieliczne egzemplarze. Po wojnie metoda ta podj\u0119ta zosta\u0142a na nowo przez Pracowni\u0119 Dialektologiczn\u0105 Zak\u0142adu J\u0119zykoznawstwa PAN w Warszawie, kierowan\u0105 r\u00f3wnie\u017c przez profesora Doroszewskiego. Pocz\u0105tkowo rozwijano j\u0105 na Mazowszu, a p\u00f3\u017aniej tak\u017ce na Podlasiu.<\/p>\n

Pierwsz\u0105 instytucj\u0105, kt\u00f3ra nie zawiod\u0142a naszych oczekiwa\u0144, by\u0142o P\u0142ockie Towarzystwo Naukowe. Towarzystwo finansowa\u0142o sukcesywnie druk 6 kolejnych zeszyt\u00f3w kwestionariusza do bada\u0144 s\u0142ownictwa ludowego (zawieraj\u0105cych \u0142\u0105cznie oko\u0142o 3000 pyta\u0144), rozsy\u0142a\u0142o je do mazowieckich instytucji o\u015bwiatowych i kulturalnych, a zwr\u00f3cone po wype\u0142nieniu ankiety przekazywa\u0142o do Pracowni. W ten spos\u00f3b liczba miejscowo\u015bci zbadanych bezpo\u015brednio przez dialektolog\u00f3w powi\u0119kszy\u0142a si\u0119 wielokrotnie. Dzi\u0119ki spo\u0142ecznej pomocy powsta\u0142 10-tomowy Atlas gwar mazowieckich, maj\u0105cy du\u017ce znaczenie dla historii nie tylko badanego regionu, ale r\u00f3wnie\u017c dla historii gwar og\u00f3lnopolskich i s\u0142owia\u0144skich, a tak\u017ce dla dyscyplin pokrewnych.<\/p>\n

Za przyk\u0142adow\u0105 ilustracj\u0119 obrazu j\u0119zykowego Mazowsza pos\u0142u\u017cy mi mapa syntetyczna, opracowana przez Ann\u0119 Kowalsk\u0105, przedstawiaj\u0105ca w spos\u00f3b schematyczny g\u0142\u00f3wne obszary, wyodr\u0119bniaj\u0105ce si\u0119 na wielu mapach po\u015bwi\u0119conych zasi\u0119gom nazw okre\u015blonego desygnatu (przedmiotu, czynno\u015bci, cechy, ko\u0144c\u00f3wki, przyrostka), zasi\u0119gom znacze\u0144 czy odcieni znaczeniowych okre\u015blonej nazwy lub wariant\u00f3w artykulacyjnych wskazanej g\u0142oski. W ramach artyku\u0142u nie spos\u00f3b omawia\u0107 wszystkich kompleks\u00f3w terenowych. Zainteresowany Czytelnik znajdzie je w ksi\u0105\u017cce Anny Kowalskiej, syntetyzuj\u0105cej zawarto\u015b\u0107 merytoryczn\u0105 Atlasu, zatytu\u0142owanej: Podzia\u0142y j\u0119zykowe Mazowsza na tle podzia\u0142\u00f3w pozaj\u0119zykowych. Autorka podaje w niej najwa\u017cniejsz\u0105 bibliografi\u0119 prac dotycz\u0105c\u0105 ca\u0142ego Mazowsza, w tym i Kurpiowszczyzny.<\/p>\n

 \"\"<\/p>\n

 <\/div>\n
 <\/div>\n
Atlas gwar mazowieckich, mimo bogatej tre\u015bci, nie wyczerpuje problematyki badawczej. Wiedza zapisana w pami\u0119ci najstarszego pokolenia mieszka\u0144c\u00f3w wsi jest wa\u017cna dla poznania tradycyjnej kultury i zas\u0142uguje na ocalenie od zapomnienia w mo\u017cliwie najwi\u0119kszym zakresie. Ka\u017cda wie\u015b powinna sta\u0107 si\u0119 obiektem bada\u0144. Tote\u017c od pocz\u0105tku podj\u0119li\u015bmy drugie zadanie \u2013 opracowanie tematycznego s\u0142ownika gwar mazowieckich. W ci\u0105gu stosunkowo kr\u00f3tkiego czasu pozyskali\u015bmy kilkudziesi\u0119ciu nauczycieli krajoznawc\u00f3w i cz\u0142onk\u00f3w m\u0142odzie\u017cowych k\u00f3\u0142 krajoznawczo-turystycznych z wielu szk\u00f3\u0142. (Organizacyjnym formom tej wsp\u00f3\u0142pracy przeszkodzi\u0142y zmiany administracyjne dotycz\u0105ce wojew\u00f3dztw.) Z czasem do wsp\u00f3\u0142pracy z naszym zespo\u0142em przyst\u0105pi\u0142y inne instytucje, a mianowicie: Mazowieckie Towarzystwo Kultury wesp\u00f3\u0142 z O\u015brodkiem Bada\u0144 Naukowych i \u0141om\u017cy\u0144skie Towarzystwo Naukowe imienia Wag\u00f3w. Maj\u0105 one w swoich za\u0142o\u017ceniach statutowych wspieranie tego typu bada\u0144 i czyni\u0105 to do dzi\u015b z mniejszym lub wi\u0119kszym rezultatem, mniej lub bardziej systematycznie, przyczyniaj\u0105c si\u0119 do spo\u0142ecznej budowy najbardziej trwa\u0142ego pomnika gwary i tradycyjnej kultury regionu, pomnika, kt\u00f3rego niezniszczalnym tworzywem s\u0105 gin\u0105ce s\u0142owa.<\/div>\n
 <\/div>\n

4. Udzia\u0142 szk\u00f3\u0142 w badaniach gwaroznawczych<\/strong><\/p>\n

Wsp\u00f3\u0142praca j\u0119zykoznawc\u00f3w ze szko\u0142ami ma ju\u017c d\u0142ug\u0105 powojenn\u0105 tradycj\u0119. Za zgod\u0105 Ministerstwa O\u015bwiaty i Wychowania obj\u0119\u0142a ona nie tylko nauczycieli, ale i m\u0142odzie\u017c szkoln\u0105. W okresie pocz\u0105tkowym, najtrudniejszym organizacyjnie, z pomoc\u0105 przyszed\u0142 Szkolny O\u015brodek Krajoznawczy przy Kuratorium Wojew\u00f3dztwa Warszawskiego. Na nasze apele erw pozytywnie odpowiadali najpierw nauczyciele krajoznawcy, a za ich zach\u0119t\u0105 uczniowie zrzeszeni w szkolnych ko\u0142ach krajoznawczo-turystycznych i niekt\u00f3rzy harcerze. W\u015br\u00f3d nauczycieli najwi\u0119cej by\u0142o geograf\u00f3w i historyk\u00f3w, najmniej polonist\u00f3w. Wiedza z zakresu historii j\u0119zyka polskiego nie jest uzupe\u0142niana na studiach polonistycznych nauk\u0105 historii Polski, cho\u0107 \u015bci\u015ble si\u0119 z ni\u0105 \u0142\u0105czy, by\u0107 mo\u017ce dlatego brak w\u015br\u00f3d polonist\u00f3w zainteresowania problematyk\u0105 regionaln\u0105 (rezygnacja ze \u015bcie\u017cki w realizacji programu). Wiedza podr\u0119cznikowa uczni\u00f3w, wynoszona z lekcji historii, powinna by\u0107 uzupe\u0142niana wycieczkami do miejsc historycznych, pog\u0142\u0119biana przez wsp\u00f3\u0142udzia\u0142 w tworzeniu izb pami\u0119ci, uczestniczeniem w obchodach rocznicowych, a w\u00f3wczas konieczno\u015b\u0107 dokumentowania naszych dziej\u00f3w by\u0142aby powszechniej rozumiana i doceniana. Potrzeba tworzenia s\u0142ownik\u00f3w jest tak samo wa\u017cna, jak potrzeba gromadzenia eksponat\u00f3w muzealnych, obrazuj\u0105cych nasze dziedzictwo z zakresu kultury materialnej, w czym spo\u0142ecze\u0144stwo s\u0142u\u017cy etnografom niema\u0142\u0105 pomoc\u0105. Gwaroznawstwo jest tak\u0105 dziedzin\u0105 bada\u0144, kt\u00f3ra wymaga chyba najwi\u0119kszego zaanga\u017cowania spo\u0142ecznego, najwi\u0119kszej liczby r\u0105k do pracy w terenie, cho\u0107 nie jest to upowszechnione w \u015bwiadomo\u015bci spo\u0142ecznej. Doskonale rozumia\u0142 to wielki polski regionalista \u2013 Stefan \u017beromski, kt\u00f3ry po odzyskaniu niepodleg\u0142o\u015bci pisa\u0142: J\u0119zykoznawca powinien w\u0142a\u015bciwie tylko segregowa\u0107 zebrane materia\u0142y. Sam\u0105 prac\u0119 notowania topografii rzeczy-wyraz\u00f3w powinna wykonywa\u0107 inteligencja polska wszystkich dzielnic (…). Uwa\u017cam, i\u017c, na przyk\u0142ad, w\u0119dr\u00f3wki po kraju skaut\u00f3w, student\u00f3w i starszych uczni\u00f3w mog\u0142yby sobie obra\u0107 za cel zbieranie wyraz\u00f3w, jak si\u0119 zbiera kwiaty lub motyle. (\u2026) Nastr\u0119cza si\u0119 pytanie, czy ta praca jest tak dalece pilna, a\u017ceby j\u0105 w spos\u00f3b zbiorowy i masowy prowadzi\u0107. Ot\u00f3\u017c tak jest niew\u0105tpliwie. D\u0142ugo oczekiwany rozw\u00f3j szkolnictwa wy\u017cszego i ni\u017cszego, obejmuj\u0105cy tak\u017ce m\u0142odzie\u017c wiejsk\u0105, przy og\u00f3lnym podniesieniu si\u0119 stopy \u017cycia wiejskiego, spowoduje, je\u017celi nie zupe\u0142ny zanik, to g\u0142\u0119bokie przy\u0107mienie gwary. (…) Jest to proces, z pewno\u015bci\u0105, nieunikniony, lecz te\u017c tym gor\u0119tsze i szybsze musi by\u0107 notowanie zasob\u00f3w gwarowych5.<\/p>\n

Praca badawcza toczy si\u0119 nieprzerwanie, cho\u0107 z rozmaitych przyczyn jej formy ulegaj\u0105 zmianom. Przez wiele lat m\u0142odzie\u017c szkolna uczestniczy\u0142a w wakacyjnych obozach gwaroznawczych, aby pod okiem do\u015bwiadczonych pedagog\u00f3w i kadry naukowej nauczy\u0107 si\u0119 metody bada\u0144 gwaroznawczych i zrozumie\u0107 sens tej pracy. Istnieje ogromna potrzeba reaktywowania szkolnego ruchu krajoznawczego, kt\u00f3ry mia\u0142 tak pi\u0119kne tradycje a\u017c do roku 1970, w kt\u00f3rym szkolne ko\u0142a krajoznawcze zosta\u0142y oddane pod opiek\u0119 Polskiemu Towarzystwu Turystyczno-Krajoznawczemu, co r\u00f3wna\u0142o si\u0119 ich likwidacji. Dzi\u015b jeszcze niewiele szk\u00f3\u0142 dba o to, by uczniowie poznawali swoj\u0105 ma\u0142\u0105 ojczyzn\u0119, by chcieli si\u0119 do niej przyznawa\u0107, by nie wstydzili si\u0119 mowy dziadk\u00f3w, by szanowali ich warto\u015bci kulturowe, by trafi\u0142a im do serca pro\u015bba poety:<\/p>\n

 <\/p>\n

Ale nie depczcie przesz\u0142o\u015bci o\u0142tarzy,<\/em><\/p>\n

Cho\u0107 macie sami doskonalsze wznie\u015b\u0107;<\/em><\/p>\n

Na nich si\u0119 jeszcze \u015bwi\u0119ty ogie\u0144 \u017carzy<\/em><\/p>\n

I mi\u0142o\u015b\u0107 ludzka stoi tam na stra\u017cy,<\/em><\/p>\n

I wy winni\u015bcie im cze\u015b\u0107!<\/em><\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

5. Perspektywa bada\u0144<\/strong><\/p>\n

Pod wp\u0142ywem troski o czysto\u015b\u0107 j\u0119zyka literackiego w kr\u0119gach ludzi wykszta\u0142conych rozszerzy\u0142o si\u0119 b\u0142\u0119dne pojmowanie, \u017ce gwara to z\u0142y, zepsuty j\u0119zyk og\u00f3lny, kt\u00f3rego trzeba si\u0119 wstydzi\u0107, gdy\u017c kompromituje m\u00f3wi\u0105cych. Ten okres mamy ju\u017c szcz\u0119\u015bliwie za sob\u0105. Coraz rzadziej s\u0142yszymy nies\u0142uszne opinie, ale i gwary mamy coraz mniej, zw\u0142aszcza na Mazowszu, Podlasiu i Suwalszczy\u017anie. Jeszcze pos\u0142uguj\u0105 si\u0119 ni\u0105 ludzie najstarsi, ale zbyt szybko odchodz\u0105. Musimy si\u0119 spieszy\u0107 si\u0119 z dokumentowaniem ich dawnego \u017cycia, kt\u00f3re znalaz\u0142o odbicie w gwarowej mowie, w nazwach, zwrotach, przys\u0142owiach, konstrukcjach sk\u0142adniowych, w wymowie i odmianie.<\/p>\n

Ka\u017cda gwara zas\u0142uguje na wszechstronne opracowanie jako nieocenione \u017ar\u00f3d\u0142o. wiedzy o regionie, niestety, \u017ar\u00f3d\u0142o wysychaj\u0105ce z ka\u017cdym dniem. Przy dobrze zorganizowanej wsp\u00f3\u0142pracy instytucji naukowych, o\u015bwiatowych i kulturalnych z w\u0142adzami samorz\u0105dowymi i osobami zwi\u0105zanymi uczuciowo z ma\u0142\u0105 ojczyzn\u0105 mo\u017cna jeszcze zwielokrotni\u0107 nasz\u0105 dotychczasow\u0105 wiedz\u0119 o gwarze, zanim stanie si\u0119 ona j\u0119zykiem martwym. Tote\u017c mnie, jako badacza gwary mazowieckiej, maj\u0105cego na warsztacie prac\u0119 zbiorow\u0105 nad tematycznym atlasem i s\u0142ownikiem gwary kurpiowskiej, bardzo cieszy perspektywa wsp\u00f3\u0142pracy z Muzeum Kultury Kurpiowskiej w Ostro\u0142\u0119ce, poniewa\u017c przyniesie ona z pewno\u015bci\u0105 wielostronne korzy\u015bci. <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

***<\/strong><\/p>\n

Kwestionariusz dzia\u0142owy do bada\u0144 s\u0142ownictwa ludowego<\/strong><\/p>\n

Informacje dotycz\u0105ce badanej miejscowo\u015bci<\/strong><\/p>\n

 <\/p>\n\n\n\n
Nazwa wsi<\/p>\n

Poczta<\/p>\n

Data zapisu<\/td>\n

Gmina<\/p>\n

Powiat<\/p>\n

Wojew\u00f3dztwo<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n

    \n
  1. \n

    Jaka jest gwarowa nazwa wsi?<\/p>\n<\/li>\n

  2. \n

    Czy poszczeg\u00f3lne cz\u0119\u015bci maj\u0105 odr\u0119bn\u0105 nazw\u0119? .<\/p>\n<\/li>\n

  3. \n

    Czy ludno\u015b\u0107 wsi wywodzi si\u0119 od uw\u0142aszczenia ch\u0142op\u00f3w?<\/p>\n<\/li>\n

  4. \n

    Jakie istnia\u0142y rodzaje rzemios\u0142 ludowych w tej miejscowo\u015bci?<\/p>\n<\/li>\n

  5. \n

    Czy istnia\u0142o tu zjawisko emigracji?<\/p>\n<\/li>\n

  6. \n

    Czy istnia\u0142o wychod\u017astwo na roboty sezonowe?<\/p>\n<\/li>\n

  7. \n

    Czy we wsi jest szko\u0142a podstawowa, kiedy za\u0142o\u017cona, liczba oddzia\u0142\u00f3w?<\/p>\n<\/li>\n

  8. \n

    Czy we wsi jest urz\u0105d gminy, poczta, o\u015brodek zdrowia itp.?.<\/p>\n<\/li>\n

  9. \n

    Jakie szlaki komunikacyjne przebiegaj\u0105 przez wie\u015b?<\/p>\n<\/li>\n<\/ol>\n

     
    \nCharakterystyka informatora<\/p>\n

      \n
    1. Imi\u0119 i nazwisko informatora<\/li>\n
    2. Miejsce i rok urodzenia<\/li>\n
    3. Miejsce i rok urodzenia obojga rodzic\u00f3w informatora: a) ojca, b) matki<\/li>\n
    4. Wykonywany zaw\u00f3d<\/li>\n
    5. Okresy pobytu poza wsi\u0105<\/li>\n
    6. Wykszta\u0142cenie<\/li>\n
    7. Stosunek do wype\u0142niaj\u0105cego kwestionariusz: Warunki, w jakich by\u0142 wype\u0142niany kwestionariusz<\/li>\n<\/ol>\n

       
      \nRolnictwo<\/p>\n

        \n
      1. Jak si\u0119 nazywa (dalej skr\u00f3t: Jsn.) najcz\u0119\u015bciej u\u017cywane narz\u0119dzie do orania?<\/li>\n
      2. Jsn. ta cz\u0119\u015b\u0107 p\u0142uga, kt\u00f3r\u0105 trzyma si\u0119 r\u0119kami?<\/li>\n
      3. Jsn. ta cz\u0119\u015b\u0107 p\u0142uga, kt\u00f3ra odk\u0142ada ziemi\u0119 na bok?<\/li>\n
      4. Jsn. ta cz\u0119\u015b\u0107 p\u0142uga, na kt\u00f3rej sunie on po ziemi?<\/li>\n
      5. Jsn. p\u0142ug, kt\u00f3ry orze dwie skiby?<\/li>\n
      6. Jsn. narz\u0119dzie z drzewa, kt\u00f3rym dawniej orano ziemi\u0119?<\/li>\n
      7. Jsn. pole zdzicza\u0142e i nieuprawiane przez wiele lat?<\/li>\n
      8. Co trzeba by\u0142o zrobi\u0107 z drzewami, \u017ceby mie\u0107 pole orne po lesie?<\/li>\n
      9. Jsn. pole obsiane po raz pierwszy po dawnym lesie?<\/li>\n
      10. Jsn. kawa\u0142ek p\u0142\u00f3tna, z kt\u00f3rego sieje si\u0119 zbo\u017ce?<\/li>\n
      11. Jsn. maszyna do siania zbo\u017ca?<\/li>\n
      12. Jsn. wszystkie zbo\u017ca siane jesieni\u0105?<\/li>\n
      13. Jak si\u0119 m\u00f3wi o \u017cycie, kiedy kwitnie?<\/li>\n
      14. Jsn. choroba pszenicy, kiedy w ziarnkach jest br\u0105zowy py\u0142ek?<\/li>\n
      15. Jsn. wszystkie zbo\u017ca siane na wiosn\u0119?<\/li>\n
      16. Jsn. zbo\u017ce uprawiane na kasz\u0119, maj\u0105ce drobne bia\u0142e kwiaty i czerwone \u0142odygi?<\/li>\n
      17. Jsn. ro\u015blina o trzech listkach, kwitn\u0105ca czerwono i uprawiana na pasz\u0119?<\/li>\n
      18. Jak si\u0119 m\u00f3wi a) na ca\u0142e b) na przekrojone kartofle do sadzenia?<\/li>\n
      19. Jsn. narz\u0119dzie kt\u00f3rym si\u0119 kosi?<\/li>\n
      20. Jsn. kij, na kt\u00f3rym osadzona jest kosa?<\/li>\n
      21. Jsn. r\u0105czka u kosiska?<\/li>\n
      22. Jsn. wygi\u0119ty pr\u0119t przy kosisku ko\u0142o kosy?<\/li>\n
      23. Jsn. boczna, szeroka cz\u0119\u015b\u0107 kosy?<\/li>\n
      24. Jsn. sam koniec kosy?<\/li>\n
      25. Jsn. to, czym przymocowuje si\u0119 kos\u0119 do kosiska?<\/li>\n
      26. Jsn. narz\u0119dzie do zgarniania trawy?<\/li>\n
      27. Jsn. kij, na kt\u00f3rym osadzone s\u0105 grabie?<\/li>\n
      28. Jsn. narz\u0119dzie, kt\u00f3rym uk\u0142ada si\u0119 siano w kopy i potem podaje si\u0119 na w\u00f3z?<\/li>\n
      29. Jsn. kij, na kt\u00f3rym osadzone s\u0105 wid\u0142y?<\/li>\n
      30. Jsn. to, w czy siedzi trzonek od wide\u0142?<\/li>\n
      31. Jak si\u0119 nazywa cz\u0142owiek, kt\u00f3ry kosi kos\u0105?<\/li>\n
      32. Jsn. kobieta, kt\u00f3ra odbiera zbo\u017ce za kos\u0105?<\/li>\n
      33. Jsn. narz\u0119dzie, kt\u00f3rym dawniej \u017c\u0119to zbo\u017ce?<\/li>\n
      34. Jsn. ta cz\u0119\u015b\u0107 snopa, w kt\u00f3rej jest ziarno?<\/li>\n
      35. Jsn. r\u0119czne narz\u0119dzie do m\u0142\u00f3cenia?<\/li>\n
      36. Jsn. ta cz\u0119\u015b\u0107 cep\u00f3w, kt\u00f3r\u0105 si\u0119 bije?<\/li>\n
      37. Jsn. cz\u0142owiek, kt\u00f3ry m\u0142\u00f3ci cepami?<\/li>\n
      38. Jsn. s\u0142oma z wym\u0142\u00f3conego \u017cyta?<\/li>\n
      39. Jsn. s\u0142oma z wym\u0142\u00f3conej pszenicy?<\/li>\n<\/ol>\n

         <\/p>\n

        Przygotowanie pokarm\u00f3w<\/p>\n

        1. Jsn. studnia przedstawiona na rysunku?
        \n2. Jsn. s\u0142up stoj\u0105cy przy studni z \u017curawiem?
        \n3. Jsn. belka, kt\u00f3ra si\u0119 wa\u017cy na tym s\u0142upie?
        \n4. Jsn. dr\u0105\u017cek zawieszony u boku \u017curawia?
        \n5. Jsn. naczynie do wyci\u0105gania wody ze studni? a) drewniane, b) blaszane?
        \n6. Jsn. nosid\u0142o do noszenia na ramionach wiader wody?
        \n7. Jsn. to, czym dawniej rozpalano ogie\u0144?
        \n8. Jsn. materia\u0142 zapalny, kt\u00f3rego u\u017cywano dawniej do krzesiwa?
        \n9. Jsn. \u017cywiczne kawa\u0142ki drzewa, kt\u00f3rymi \u0142atwo rozpala si\u0119 ogie\u0144 w kuchni?
        \n10. Jsn. to, na czym si\u0119 gotuje?
        \n11. Jsn. p\u0142yta kuchenna?
        \n12. Jsn. k\u00f3\u0142ka do zakrywania otwor\u00f3w w tej p\u0142ycie?
        \n13. Jsn. kratka w kuchni, przez kt\u00f3r\u0105 przelatuje popi\u00f3\u0142? Ruszt
        \n14. Jsn. naczynie, w kt\u00f3rym si\u0119 gotuje? Baniak, garnek
        \n15. Jsn. przykrycie garnka? Pokrywka
        \n16. Jsn. naczynie do gotowania z d\u0142ug\u0105 r\u0105czk\u0105? Rondelek
        \n17. Jsn. okr\u0105g\u0142e naczynie do sma\u017cenia z r\u0105czk\u0105? Patelnia
        \n18. Jsn. gliniane naczynie do ucierania maku? Makutra
        \n19. Jsn. dwa gliniane garnki, z\u0142\u0105czone razem, w kt\u00f3rych nosi\u0142o si\u0119 jedzenie na pole? Dwojaczki
        \n20. Jsn. du\u017ca drewniana \u0142y\u017cka do mieszania? Warzocha
        \n21. Jsn. piec chlebowy? Piec
        \n22. Jsn. dno w piecu chlebowym? Klepisko
        \n23. Jsn. narz\u0119dzie do poprawiania ognia w piecu? Haczyk
        \n24. Jsn. narz\u0119dzie do wygarniania w\u0119gla z pieca? Miot\u0142a
        \n25. Jsn. p\u0142askie ciasto, upieczone przed chlebem? Podp\u0142omyk
        \n26. Jsn. ma\u0142y chlebek zrobiony z resztek ciasta? Wyskrobek
        \n27. Jsn. naczynie do ciasta, d\u0142ubane w drzewie? Niecka
        \n28. Jsn. pierwszy kawa\u0142ek chleba z nowego bochenka? Przylepka
        \n29. Jsn. to, czym si\u0119 przesiewa m\u0105k\u0119? Sito
        \n30. Jsn. to, czym si\u0119 przesiewa \u017cyto? Przetak
        \n31. Jsn. narz\u0119dzie, w kt\u00f3rym dawniej robiono kasz\u0119? St\u0119pa
        \n32. Jsn. t\u0142uczek do st\u0119py? St\u0119por, bijak
        \n33. Jsn. narz\u0119dzie, w kt\u00f3rym dawniej mielono m\u0105k\u0119? \u017barna
        \n34. Jsn. naczynie do wyrobu mas\u0142a? Masielnica
        \n35. Jsn. kij z k\u00f3\u0142kiem do ubijania mas\u0142a? T\u0142uczek<\/p>\n

         <\/p>\n

        Meteorologia ludowa<\/p>\n

        1. Jsn. wiatr, wznosz\u0105cy wysoki s\u0142up kurzu? Wir
        \n2. Jsn. bardzo drobny deszcz, si\u0105pi\u0105cy kilka dni? M\u017cawka
        \n3. Jsn. kolorowe p\u00f3\u0142kole na niebie po burzy? T\u0119cza
        \n4. Jsn. woda, stoj\u0105ca po deszczu na drodze? Bajoro, ka\u0142u\u017ca
        \n5. Jsn. czysta woda zbierana w czasie deszczu? Deszcz\u00f3wka
        \n6. Jsn. droga pokryta lodem? \u015alizgawka
        \n7. Jsn. bia\u0142y zamarzni\u0119ty osad na murze? Szad\u017a
        \n8. Jsn. bia\u0142y zamarzni\u0119ty osad na krzewach? Szron
        \n9. Jsn. miejsce pod drzewem bez s\u0142o\u0144ca? Cie\u0144
        \n10. Jsn. cie\u0144 id\u0105cy za cz\u0142owiekiem? Cie\u0144
        \n11. Jsn. rok, kt\u00f3ry przeszed\u0142? Miniony
        \n12. Jsn. rok, kt\u00f3ry teraz mamy? Latosi
        \n13. Jsn. bia\u0142e nitki, snuj\u0105ce si\u0119 w pogodne dni jesienne w powietrzu? Babie lato<\/p>\n

         <\/p>\n

        Cechy osobowe, przezwiska<\/p>\n

        1. Jsn. cz\u0142owiek o czarnych w\u0142osach? Brunet
        \n2. Jsn. cz\u0142owiek o jasnych w\u0142osach? Blondyn
        \n3. Jsn. cz\u0142owiek o rudych w\u0142osach? Rudy
        \n4. Jsn. cz\u0142owiek, kt\u00f3ry ma siwe w\u0142osy? Siwy
        \n5. Jsn. cz\u0142owiek, kt\u00f3remu w\u0142osy same si\u0119 kr\u0119c\u0105? Berkaty
        \n6. Jsn. cz\u0142owiek bez w\u0142os\u00f3w? \u0141ysy
        \n7. Jsn. cz\u0142owiek, kt\u00f3ry nie s\u0142yszy? G\u0142uchy
        \n8. Jsn. cz\u0142owiek, kt\u00f3ry nie mo\u017ce m\u00f3wi\u0107? Niemy
        \n9. Jsn. cz\u0142owiek, kt\u00f3ry m\u00f3wi\u0105c zacina si\u0119? J\u0105katy
        \n10. Jsn. cz\u0142owiek, kt\u00f3ry nic nie widzi? \u015alepy
        \n11. Jsn. cz\u0142owiek, kt\u00f3ry ka\u017cdym okiem patrzy w inn\u0105 stron\u0119? Zezowaty
        \n12. Jsn. cz\u0142owiek, kt\u00f3ry jest bardzo gruby? Gruby
        \n13. Jsn. cz\u0142owiek, kt\u00f3ry jest bardzo chudy? Szczypa
        \n14. Jsn. cz\u0142owiek, kt\u00f3ry wszystko robi lew\u0105 r\u0119k\u0105? Majkut
        \n15. Jsn. cz\u0142owiek, kt\u00f3ry nie lubi pracowa\u0107? Le\u0144, pr\u00f3\u017aniak
        \n16. Jsn. cz\u0142owiek, pracuj\u0105cy bardzo starannie? Z\u0142ota r\u0105czka
        \n17. Jsn. cz\u0142owiek, kt\u00f3ry wszystko robi byle jak? Partacz
        \n18. Jsn. cz\u0142owiek, kt\u00f3ry k\u0142amie? Fa\u0142szywy, k\u0142amczuch
        \n19. Jsn. cz\u0142owiek, kt\u00f3ry lubi du\u017co m\u00f3wi\u0107? Gadu\u0142a
        \n20. Jsn. cz\u0142owiek, kt\u00f3ry lubi si\u0119 chwali\u0107? Chwalipi\u0119ta
        \n21. Jsn. cz\u0142owiek, plotkuje? Plotkarz
        \n22. Jsn. cz\u0142owiek, kt\u00f3ry zazdro\u015bci innym? Nienawistny
        \n23. Jsn. dziewczyna, kt\u00f3ra dobrze ta\u0144czy? Tancerka
        \n24. Jsn. ch\u0142opak, kt\u00f3ry dobrze ta\u0144czy? Tancerz
        \n25. Jsn. dziewczyna, kt\u00f3ra pasie byd\u0142o? Pastuszka (g\u0119si-g\u0119siarka)
        \n26. Jsn. ch\u0142opak, kt\u00f3ry pasie byd\u0142o? Pastuch <\/p>\n

         <\/div>\n
         <\/div>\n

         <\/p>\n

        \n

        1 wed\u0142ug opracowania internetowego Gwary polskie. Przewodnik multimedialny pod redakcj\u0105 Haliny Kara\u015b, www.gwarypolskie.uw.edu.pl).<\/em><\/p>\n<\/div>\n

        \n

        2 K. Nitsch, Mowa ludu polskiego, Krak\u00f3w 1911, s. 107.<\/em><\/p>\n<\/div>\n

        \n

        3<\/a> Horodyska-Gadkowska H., Strzy\u017cewska-Zaremba A., Atlas gwar mazowieckich, t. I, Wroc\u0142aw 1971; Kowalska A., Strzy\u017cewska-Zaremba A., t. II-X, Wroc\u0142aw 1973-1991.<\/em><\/p>\n<\/div>\n

        \n

        4 Kowalska A., Podzia\u0142y j\u0119zykowe Mazowsza na tle podzia\u0142\u00f3w pozaj\u0119zykowych, PAN \u2013 Instytut J\u0119zyka Polskiego, Mazowiecki O\u015brodek Bada\u0144 Naukowych, Prace Komisji J\u0119zykoznawczej MOBN nr 54, Warszawa 1991; mapa 32 ze s. 128.<\/em><\/p>\n<\/div>\n

        \n

        5 S. \u017beromski, Snobizm i post\u0119p, Warszawa 1929, cytaty ze stron 137-140.<\/em><\/p>\n<\/div>\n

        \n

        6 A. Asnyk, Do m\u0142odych, [w:] Ksi\u0119ga wierszy polskich XIX wieku, t. II, Warszawa 1956, s. 478.<\/em><\/p>\n<\/div>\n

         <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

        prof. dr hab. Barbara Fali\u0144ska   GWARA KURPIOWSKA NA WARSZTACIE DIALEKTOLOG\u00d3W I ETNOGRAF\u00d3W     1. Gwara a j\u0119zyk literacki   Cz\u0142owiek ze swoj\u0105 mow\u0105 zro\u015bni\u0119ty jest cia\u015bniej Ni\u017c drzewo z ziemi\u0105. Jak\u017ce wi\u0119c nie kocha\u0107 ba\u015bni Twego dzieci\u0144stwa mowo (M. Jastrun, Poemat o mowie)   Dzieci\u0144stwo naszej mowy przypada na okres staropolski, w kt\u00f3rym wszyscy Polacy pos\u0142ugiwali si\u0119 […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"parent":0,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"_acf_changed":false,"_lmt_disableupdate":"","_lmt_disable":"","_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":""},"class_list":["post-1027","page","type-page","status-publish","hentry"],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/muzeum.ostroleka.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/1027","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/muzeum.ostroleka.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/muzeum.ostroleka.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/muzeum.ostroleka.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/muzeum.ostroleka.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=1027"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/muzeum.ostroleka.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/1027\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":5882,"href":"https:\/\/muzeum.ostroleka.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/1027\/revisions\/5882"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/muzeum.ostroleka.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=1027"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}