{"id":1226,"date":"2016-11-16T13:05:58","date_gmt":"2016-11-16T12:05:58","guid":{"rendered":"http:\/\/mkk.wisnia.pl\/?p=1226"},"modified":"2020-03-25T11:36:00","modified_gmt":"2020-03-25T10:36:00","slug":"wycinanka-rozalii-jeziorkowskiej-wirtualnym-obiektem-listopada-2016","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/muzeum.ostroleka.pl\/?p=1226","title":{"rendered":"Wycinanka Rozalii Jeziorkowskiej wirtualnym obiektem listopada 2016"},"content":{"rendered":"<div class=\"leadArticle\">\n<p>Wirtualnym obiektem miesi\u0105ca jest wycinanka, tzw. leluja, stworzona przez artystk\u0119 ludow\u0105 &#8211; Rozali\u0119 Jeziorkowsk\u0105, wykonana z czerwonego papieru glansowanego no\u017cycami do strzy\u017cenia owiec. Wycinanka ma form\u0119 drzewka z podstaw\u0105, u st\u00f3p kt\u00f3rego kl\u0119cz\u0105 anio\u0142owie. Jej kompozycja jest pionowa, symetryczna. Cz\u0119\u015b\u0107 g\u00f3rna, g\u0142\u00f3wna, zwana koron\u0105, jest zamkni\u0119ta, owalna. W centrum tw\u00f3rczyni umie\u015bci\u0142a posta\u0107 ludzk\u0105 &#8211; gospodyni\u0119 (z wyra\u017anie zaznaczonym fartuszkiem); cz\u0119\u015b\u0107 dolna stanowi podstaw\u0119, jest prostok\u0105tna, na niej, po obu stronach pnia drzewka, znajduj\u0105 si\u0119 dwie figury anio\u0142\u00f3w. \u201eKorona\u201d misternie a\u017curowana kontrastuje z bardziej jednolit\u0105 p\u0142aszczyzn\u0105 podstawy. Wycinanka wykazuje cechy charakterystyczne dla okolic Kadzid\u0142a &#8211; wykonana jest drobnymi ci\u0119ciami, g\u00f3rna cz\u0119\u015b\u0107 o&nbsp;zr\u00f3\u017cnicowanym ornamencie.<\/p>\n<\/div>\n<p>Autorka papierowej kompozycji &#8211; Rozalia Jeziorkowska, urodzi\u0142a si\u0119 w 1911 roku w miejscowo\u015bci Chudek. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 \u017cycia sp\u0119dzi\u0142a we wsi Tatary, gdzie sprowadzi\u0142a si\u0119 po wyj\u015bciu za m\u0105\u017c. Swoje umiej\u0119tno\u015bci artystyczne zawdzi\u0119cza matce, kt\u00f3ra od najm\u0142odszych lat anga\u017cowa\u0142a j\u0105 w przystrajanie cha\u0142upy w wycinanki, bibu\u0142kowe firanki i paj\u0105ki. Ju\u017c w latach 30-stych ubieg\u0142ego wieku sprzedawa\u0142a swoje wyroby miejskim nabywcom, w tym warszawskim. Jej tw\u00f3rczo\u015b\u0107 wycinankarska (\u201eleluje\u201d, \u201egwiazdy\u201d, \u201eptaki\u201d, \u201elasy\u201d, \u201eszopki\u201d), cho\u0107 \u015bci\u015ble nawi\u0105zuj\u0105ca do wzor\u00f3w regionalnych, odznacza si\u0119 pewn\u0105 indywidualizacj\u0105, zw\u0142aszcza w sferze kolorystyki i formy. Prace Rozalii Jeziorkowskiej znajduj\u0105 si\u0119 w zbiorach wielu muze\u00f3w, m.in. w: Warszawie, Krakowie, Toruniu, P\u0142ocku, \u0141om\u017cy i Ostro\u0142\u0119ce. By\u0142a laureatk\u0105 licznych nagr\u00f3d, w tym odznaczono j\u0105 Medalem 40-lecia Polski Ludowej, Medalem 25-lecia Cepelii oraz w 1981 r. Nagrod\u0105 im. O. Kolberga \u201eza wybitne zas\u0142ugi dla rozwoju kultury ludowej\u201d. Swoje zdolno\u015bci przekazywa\u0142a dzieciom i&nbsp;wnukom.<\/p>\n<p>\u201eLeluje\u201d to wycinanki charakterystyczne dla Kurpi. Zrodzi\u0142y si\u0119 z formy drzewka, do kt\u00f3rego z czasem dosz\u0142a podstawa oraz inne elementy. Bardzo cz\u0119sto na czubku lub w ga\u0142\u0119ziach, czy przy pniu, pojawia\u0142y si\u0119 ptaki &#8211; powszechne by\u0142y koguty, ale te\u017c go\u0142\u0119bie i inne. Wycinankami dekorowano wn\u0119trza cha\u0142up g\u0142\u00f3wnie w okresie Wielkanocy, ale te\u017c Bo\u017cego Narodzenia. Nic te\u017c dziwnego, \u017ce \u201eleluje\u201d, wed\u0142ug niekt\u00f3rych badaczy, bior\u0105 sw\u0105 nazw\u0119 od \u015bwi\u0105tecznego okrzyku \u201eAlleluja\u201d. Teza ta wsp\u00f3\u0142gra \u015bwietnie z&nbsp;p\u00f3\u017aniej wprowadzonymi motywami religijnymi do tej ga\u0142\u0119zi r\u0119kodzie\u0142a.<\/p>\n<p>Tematyka i estetyka papierowych ozd\u00f3b wynika\u0142a ze \u015bcis\u0142ego zwi\u0105zku ludno\u015bci wiejskiej z przyrod\u0105 i&nbsp;zale\u017cno\u015bci od jej dobrodziejstw. Wprawdzie wycinanki stanowi\u0142y sztuk\u0119 dekoracyjn\u0105, jednak i ona przesi\u0105kni\u0119ta by\u0142a znaczeniami. W przedstawieniach tych znale\u017a\u0107 mo\u017cna odniesienie do archetypu drzewa \u017cycia &#8211; symbolu wiecznie odradzaj\u0105cej si\u0119 przyrody, ale te\u017c miejsca \u0142\u0105cz\u0105cego \u015bwiat boski z&nbsp;ludzkim, w kt\u00f3rym dochodzi\u0142o do niezwyk\u0142ych zjawisk. Z korzeni wybija\u0142o \u017cyciodajne \u017ar\u00f3d\u0142o lub z ga\u0142\u0119zi zwisa\u0142y owoce obdarowuj\u0105ce wieczno\u015bci\u0105, miejsca kt\u00f3rego strzeg\u0142y smoki i demony. Ptaki w sztuce ludowej symbolizowa\u0142y p\u0142odno\u015b\u0107, a koguty nawi\u0105zywa\u0142y do witalnych si\u0142 wiosny. Z czasem znaczenia te odesz\u0142y w zapomnienie, przetrwa\u0142a forma, udoskonalana i wzbogacana o nowe motywy.<\/p>\n<p>Na pocz\u0105tku XX w., za przyzwoleniem ksi\u0119\u017cy, zacz\u0119\u0142y pojawia\u0107 si\u0119 \u201eleluje\u201d wyobra\u017caj\u0105ce monstrancj\u0119. \u015arodek lub czubek takich \u201eleluj\u201d zwie\u0144czony by\u0142 krzy\u017cem, za\u015b figury ptak\u00f3w ust\u0119powa\u0142y miejsca postaciom anio\u0142\u00f3w. Kszta\u0142t tego typu wycinanki uzewn\u0119trznia\u0142 religijne uczucia, wskazywa\u0142 priorytety my\u015blowe. Stare warto\u015bci ust\u0119powa\u0142y w niej miejsca nowym. W symbolach tych mo\u017cna jednak doszukiwa\u0107 si\u0119 wielu analogii. W wierzeniach ludowych krzy\u017c zosta\u0142 wykonany z drewna wyros\u0142ego z nasion rajskiego drzewa \u017cycia. Ponadto w chrze\u015bcija\u0144stwie Eucharystia, mistyczne cia\u0142o ukrzy\u017cowanego Jezusa, stanowi pokarm mog\u0105cy zapewni\u0107 wieczno\u015b\u0107. Trudno jednak powiedzie\u0107, czy podobie\u0144stw tych \u015bwiadomi byli autorzy i czy z t\u0105 my\u015bl\u0105 tworzyli swoj\u0105 sztuk\u0119.<\/p>\n<p>Prezentowany wirtualny obiekt miesi\u0105ca to dzie\u0142o skupiaj\u0105ce w sobie wiele z wymienionych motyw\u00f3w. Jest jak gdyby form\u0105 po\u015bredni\u0105, \u0142\u0105cz\u0105c\u0105 stare i nowe elementy. Widzimy tu zatem pierwotniejsze \u201edrzewko \u017cycia\u201d, jak r\u00f3wnie\u017c anio\u0142y wychodz\u0105ce z p\u00f3\u017aniejszej tematyki religijnej. Takie po\u0142\u0105czenie mo\u017ce \u015bwiadczy\u0107 o ze\u015bwiecczeniu motywu anio\u0142a w sztuce ludowej. Mo\u017cna je obserwowa\u0107 i w innych sferach kultury. Jedna wycinanka, a tak wiele interpretacji\u2026<\/p>\n<p>Rozalia Jeziorkowska, 1976, Tatary, wycinanie, papier glansowany, nr inw. MOO\/E\/86.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Wirtualnym obiektem miesi\u0105ca jest wycinanka, tzw. leluja, stworzona przez artystk\u0119 ludow\u0105 &#8211; Rozali\u0119 Jeziorkowsk\u0105, wykonana z czerwonego papieru glansowanego no\u017cycami do strzy\u017cenia owiec. Wycinanka ma form\u0119 drzewka z podstaw\u0105, u st\u00f3p kt\u00f3rego kl\u0119cz\u0105 anio\u0142owie. Jej kompozycja jest pionowa, symetryczna. Cz\u0119\u015b\u0107 g\u00f3rna, g\u0142\u00f3wna, zwana koron\u0105, jest zamkni\u0119ta, owalna. W centrum tw\u00f3rczyni umie\u015bci\u0142a posta\u0107 ludzk\u0105 &#8211; gospodyni\u0119 [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":1228,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_lmt_disableupdate":"","_lmt_disable":"","_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":""},"categories":[14],"tags":[],"class_list":["post-1226","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-wirtualny-obiekt-miesiaca"],"acf":[],"modified_by":"Daniel Go\u0142a\u015b","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/muzeum.ostroleka.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1226","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/muzeum.ostroleka.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/muzeum.ostroleka.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/muzeum.ostroleka.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/muzeum.ostroleka.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=1226"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/muzeum.ostroleka.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1226\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1229,"href":"https:\/\/muzeum.ostroleka.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1226\/revisions\/1229"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/muzeum.ostroleka.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/1228"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/muzeum.ostroleka.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=1226"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/muzeum.ostroleka.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=1226"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/muzeum.ostroleka.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=1226"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}