{"id":1234,"date":"2017-03-12T13:07:38","date_gmt":"2017-03-12T12:07:38","guid":{"rendered":"http:\/\/mkk.wisnia.pl\/?p=1234"},"modified":"2020-03-25T11:35:08","modified_gmt":"2020-03-25T10:35:08","slug":"pisanki-droga-krzyzowa-wirtualnym-obiektem-miesiaca-marca-2017","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/muzeum.ostroleka.pl\/?p=1234","title":{"rendered":"Pisanki, \u201eDroga krzy\u017cowa\u201d- wirtualnym obiektem miesi\u0105ca marca 2017"},"content":{"rendered":"
\n

W\u0142a\u015bnie rozpocz\u0119li\u015bmy okres, kt\u00f3ry nadal jest bardzo wa\u017cny nie tylko w kulturze polskiej, ale r\u00f3wnie\u017c w innych krajach nale\u017c\u0105cych do kr\u0119gu kultury chrze\u015bcija\u0144skiej – Wielki Post. Stosownie do tej poprzedzaj\u0105cej \u015awi\u0119ta Wielkanocne pory wybrali\u015bmy dla Pa\u0144stwa muzealny obiekt. Tym razem jest to \u201ekompozycja 14 scen M\u0119ki Pa\u0144skiej przedstawiona na 14 wydmuszkach g\u0119sich jaj\u201d autorstwa nie\u017cyj\u0105cego ju\u017c Kazimierza Bondaryka (zm. 3 sierpnia 2015 r.).<\/p>\n<\/div>\n

Jaja zosta\u0142y pofarbowane na granatowo, posiadaj\u0105 ty\u0142 bez wzoru, bordiur\u0119 o ro\u015blinnej ornamentyce oraz front przedstawiaj\u0105cy kolejne stacje pasyjne, z mieszcz\u0105cym si\u0119 u g\u00f3ry numerem i tytu\u0142em. Wydmuszki zosta\u0142y trwale przymocowane do prostok\u0105tnego tekturowego etui obitego czerwonym aksamitem. Pisanki – skrobanki odznaczaj\u0105 si\u0119 wielk\u0105 staranno\u015bci\u0105 wykonania, cho\u0107 obrazy niepozbawione zosta\u0142y cech charakterystycznych dla dawnej sztuki ludowej, a dzisiejszej naiwnej, prymitywnej  (c\u00f3\u017c za niefortunne nazwy\u2026). Tymi cechami jest zaburzenie proporcji, schematyczno\u015b\u0107 wypowiedzi plastycznej, brak g\u0142\u0119bi i \u015bwiat\u0142ocienia. Zaopatrzone zosta\u0142y za\u015b w du\u017c\u0105 dawk\u0119 ekspresji i dramatyzmu, doskonale podkre\u015blaj\u0105cymi tematyk\u0119 przedstawie\u0144. Ka\u017cda ze scen posiada najistotniejsze jej elementy, tak i\u017c mo\u017cna je odpowiednio zinterpretowa\u0107 nie wspomagaj\u0105c si\u0119 podpisami.<\/p>\n

 Autor, Kazimierz Bondaryk urodzi\u0142 si\u0119 2 sierpnia 1950 roku na Bia\u0142orusi, w polskiej rodzinie mieszkaj\u0105cej w Duchowlanach. W wieku 8 lat wyjecha\u0142 do Ostro\u0142\u0119ki, gdzie sp\u0119dzi\u0142 reszt\u0119 swojego \u017cycia. Kobiece r\u0119kodzie\u0142o zawsze by\u0142o dla niego czym\u015b bliskim. Z lat dzieci\u0144stwa zapami\u0119ta\u0142 matk\u0119 i siostr\u0119 pracuj\u0105ce przy warsztacie tkackim, dziergaj\u0105ce koronk\u0119 b\u0105d\u017a haft. W doros\u0142o\u015bci interesowa\u0142 si\u0119 sztuk\u0105 ludow\u0105 regionu, do kt\u00f3rego wszak\u017ce przyby\u0142 zza granicy, ale kt\u00f3ry dzi\u0119ki \u017conie Kurpiance, sta\u0142 si\u0119 jego prawdziwym domem. Pierwsz\u0105 skrobank\u0119 wykona\u0142, jak sam twierdzi\u0142, z nud\u00f3w, w 1994 roku podczas \u015bwi\u0105t Wielkanocnych sp\u0119dzanych u te\u015bci\u00f3w. Zaj\u0119cie to do tego stopnia przypad\u0142o mu do gustu, \u017ce sta\u0142o si\u0119 jego wiernym hobby. Jego znakiem rozpoznawczym i ulubionym motywem by\u0142a rozeta (czasem przypominaj\u0105ca bardziej gwiazd\u0119 ni\u017c kwiat), cho\u0107 podejmowanych przez artyst\u0119 samouka temat\u00f3w by\u0142o bez liku. Trzeba podkre\u015bli\u0107, \u017ce wa\u017cn\u0105 inspiracj\u0119 stanowi\u0142a dla niego kurpiowska wycinanka. Tw\u00f3rca doczeka\u0142 si\u0119 licznych nagr\u00f3d, wyr\u00f3\u017cnie\u0144, a jego ma\u0142e dzie\u0142a znalaz\u0142y swe miejsce w muzeach w Toruniu, Krakowie, Warszawie, Ciechanowcu. Nie mog\u0142o ich zabrakn\u0105\u0107 w zbiorach naszego Muzeum.<\/p>\n

 Pisanki to rodzaj sztuki obrz\u0119dowej wykonywanej w okresie od po\u0142owy Wielkiego Postu do Wielkanocy, a na Wschodzie niekiedy a\u017c do Zielonych \u015awi\u0105tek. Najpowszechniejsze s\u0105 te zdobione metod\u0105 batikow\u0105 przy pomocy wosku nak\u0142adanego specjalnym lejeczkiem b\u0105d\u017a szpilk\u0105 czy patyczkiem, a nast\u0119pnie barwione. Obecnie du\u017c\u0105 popularno\u015bci\u0105 ciesz\u0105 si\u0119 pisanki, kt\u00f3rych wz\u00f3r jest wydrapywany, np. ig\u0142\u0105, no\u017cykiem lub \u017cyletk\u0105. (Co ciekawe, narz\u0119dzia wykorzystywane przez pana Bondaryka by\u0142y r\u00f3wnie\u017c jego autorstwa, co \u015bwiadczy o jego wszechstronnych uzdolnieniach.) W tych pierwszych dominuj\u0105 wzory geometryczne i ro\u015blinne, drugie pozostawiaj\u0105 wi\u0119ksze pole do popisu, w nich te\u017c swoje miejsce odnalaz\u0142y przedstawienia zoo a czasem te\u017c antropomorficzne. \u201eZdobnictwo o charakterze niefiguratywnym znane by\u0142o od najwcze\u015bniejszych lat [\u2026]. Kojarzone jest ono z malowaniem na <<star\u0105 mod\u0119>>. Natomiast zdobnictwo o charakterze figuratywnym uchodzi za p\u00f3\u017aniejsze.\u201d<\/p>\n

 <\/sup>Pisanki swym rodowodem si\u0119gaj\u0105 bardzo daleko. Najstarsza odnaleziona na terenach Polski pochodzi z X w. Zwi\u0105zane by\u0142y z licznymi wierzeniami magicznymi, co wspierane by\u0142o przez mity. Najstarsze z nich g\u0142osi\u0142y, i\u017c ca\u0142y \u015bwiat powsta\u0142 w\u0142a\u015bnie z jajek. Zdobionym (jako \u201espot\u0119gowanym\u201d symbolicznymi rysunkami), jak tak\u017ce \u015bwi\u0119conym, przypisywano wielk\u0105 moc oczyszczaj\u0105c\u0105, uzdrowicielsk\u0105, o\u017cywiaj\u0105c\u0105, p\u0142odno\u015bci oraz przeciwdzia\u0142aj\u0105c\u0105 niemal wszelkim z\u0142ym urokom. Z tego, p\u00f3\u017aniej zatraconego, przekonania bra\u0142y si\u0119 zwyczaje toczenia jaja po ciele niedomagaj\u0105cych ludzi oraz zwierz\u0105t, wkopywanie ich pod drzewa w sadzie, wk\u0142adanie do grob\u00f3w, wrzucanie pot\u0142uczonych do po\u017caru, podk\u0142adanie pod progi dom\u00f3w, stod\u00f3\u0142, a na Kurpiach rozsypywanie skorup wok\u00f3\u0142 cha\u0142up i na polach. Obecnie przypisuje si\u0119 im g\u0142\u00f3wnie znaczenie rekreacyjne i estetyczne oraz chrze\u015bcija\u0144sk\u0105 symbolik\u0119 nowego, odradzaj\u0105cego si\u0119 \u017cycia, zwi\u0105zanego ze Zmartwychwstaniem Jezusa, a za nim \u201ezmartwychwstaj\u0105c\u0105\u201d wiosn\u0105 przyrod\u0105.<\/p>\n

Skrobanki, prezentowane jako wirtualny obiekt marca, stanowi\u0105 \u015bwietn\u0105 kompilacj\u0119 dw\u00f3ch przenikaj\u0105cych si\u0119 tradycji, ludowej oraz ko\u015bcielnej. O nurcie ludowym wspomnia\u0142am zasadniczo wy\u017cej, ko\u015bcielny natomiast zwi\u0105zany jest z tematem drapanych obraz\u00f3w – Drog\u0105 krzy\u017cow\u0105. Droga krzy\u017cowa, jako nabo\u017ce\u0144stwo, zrodzi\u0142a si\u0119 z tradycji p\u0105tniczej do Ziemi \u015awi\u0119tej, a bardziej skrystalizowan\u0105 form\u0119 przybra\u0142a w Niderlandach w II po\u0142. XV w., sk\u0105d dotar\u0142a do nas na pocz. XVII w. wraz z budow\u0105 kalwarii. Cykle przedstawie\u0144 scen M\u0119ki Pa\u0144skiej powstawa\u0142y ju\u017c V w., jednak ich rozkwit nast\u0105pi\u0142 wraz z narodzinami w Ko\u015bciele idei wsp\u00f3\u0142czuj\u0105cego prze\u017cywania, szerzonej przez mistyk\u00f3w \u017cyj\u0105cych w XII i XIII w. Temat ten tak trwale zakorzeni\u0142 si\u0119 w my\u015bli ludzkiej, \u017ce sta\u0142 si\u0119 motywem nie tylko tzw. sztuki wysokiej, ale r\u00f3wnie\u017c artyst\u00f3w wyros\u0142ych z \u201eludu\u201d, o nieprofesjonalnym warsztacie.<\/p>\n

 <\/p>\n

Kazimierz Bondaryk, 2013, Ostro\u0142\u0119ka, barwienie, skrobanie, wydmuszki, aksamit, tektura, nr inw. MKK\/E\/3818.<\/p>\n

Opracowa\u0142a Maria Kulczyk.<\/p>\n

Bibliografia:<\/p>\n

1. Antoniewicz W., Pisanki w Polsce<\/em>, \u201eZiemia\u201d 1913, nr 12, s. 180-189.<\/p>\n

2. Fry\u015b-Pietraszkowa E. i Kunczy\u0144ska-Iracka A., Sztuka w obrz\u0119dach i zwyczajach<\/em>, w: Sztuka ludowa w Polsce<\/em>, E. Fry\u015b-Pietraszkowa, A. Ku\u0144czy\u0144ska-Iracka, M. Pokropek, Warszawa 1988, s. 245-246.<\/p>\n

3. Karta katalogu naukowego muzeali\u00f3w etnograficznych, nr inw. MKK\/E\/3818<\/em>, oprac. Katarzyna Mr\u00f3z, 2013.<\/p>\n

4. \u0141uczy\u0144ski M., \u015awiat z jaja. Wok\u00f3\u0142 rekonstrukcji s\u0142owia\u0144skiego mitu o kosmicznym jaju<\/em>, \u201eRacjonalista\u201d, 30 grudnia 2007 [dost\u0119p: 1 marca 2017], < http:\/\/www.racjonalista.pl\/kk.php\/s,5673<\/a>>.<\/p>\n

5. Mielnikiewicz K., Pisanki, pisanki<\/em>, \u201eKultura \u0141owiecka\u201d 2008\/2009 nr 51, s. 24-25.<\/p>\n

6. Ol\u0119dzki J., Kultura artystyczna ludno\u015bci kurpiowskiej<\/em>, Wroc\u0142aw 1971, s. 110-114.<\/p>\n

7. Wyszy\u0144ska J., Historia nabo\u017ce\u0144stwa Drogi krzy\u017cowej<\/em>, \u201eBiuro Prasowe Jasnej G\u00f3ry\u201d, 8 marca 2007 [dost\u0119p: 2 marca 2017], < http:\/\/www.jasnagora.com\/news.php?ID=2526<\/a>>.<\/p>\n

8. \u017byjemy w kr\u00f3lestwie pisanek!<\/em>, \u201eChwila dla Ciebie\u201d 2010, nr 12 (775), s. 24-25.<\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

W\u0142a\u015bnie rozpocz\u0119li\u015bmy okres, kt\u00f3ry nadal jest bardzo wa\u017cny nie tylko w kulturze polskiej, ale r\u00f3wnie\u017c w innych krajach nale\u017c\u0105cych do kr\u0119gu kultury chrze\u015bcija\u0144skiej – Wielki Post. Stosownie do tej poprzedzaj\u0105cej \u015awi\u0119ta Wielkanocne pory wybrali\u015bmy dla Pa\u0144stwa muzealny obiekt. Tym razem jest to \u201ekompozycja 14 scen M\u0119ki Pa\u0144skiej przedstawiona na 14 wydmuszkach g\u0119sich jaj\u201d autorstwa nie\u017cyj\u0105cego ju\u017c Kazimierza […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":1236,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_lmt_disableupdate":"","_lmt_disable":"","_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":""},"categories":[14],"tags":[],"class_list":["post-1234","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-wirtualny-obiekt-miesiaca"],"acf":[],"modified_by":"Daniel Go\u0142a\u015b","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/muzeum.ostroleka.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1234","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/muzeum.ostroleka.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/muzeum.ostroleka.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/muzeum.ostroleka.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/muzeum.ostroleka.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=1234"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/muzeum.ostroleka.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1234\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1237,"href":"https:\/\/muzeum.ostroleka.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1234\/revisions\/1237"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/muzeum.ostroleka.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/1236"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/muzeum.ostroleka.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=1234"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/muzeum.ostroleka.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=1234"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/muzeum.ostroleka.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=1234"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}