25 kwietnia 2020 r. przypada\u0142 kolejny, dziesi\u0105ty ju\u017c Dzie\u0144 Wolnej Sztuki. Przes\u0142aniem akcji, w kt\u00f3rej od kilku lat bierzemy udzia\u0142, jest promowanie wolnego, t.j. pozbawionego po\u015bpiechu, dok\u0142adnego, skrupulatnego poznawania dzie\u0142, wr\u0119cz ich kontemplacji. Niestety w zwi\u0105zku z panuj\u0105c\u0105 obecnie sytuacj\u0105 nie mogli\u015bmy go\u015bci\u0107 Pa\u0144stwa tego dnia w naszej galerii, ale kontynuuj\u0105c cykl \u201eWirtualne muzeum\u201d zach\u0119camy do poznania pewnego niezwyk\u0142ego obrazu.<\/p>\n
<\/p>\n
T\u0119sknimy obecnie za przyrod\u0105 bardziej ni\u017c kiedykolwiek indziej. Maj\u0105c w sercach mglist\u0105 niepewno\u015b\u0107 jutra, odczuwamy potrzeb\u0119 relaksu na \u0142onie natury, zjednoczenia, ws\u0142uchania si\u0119 w ni\u0105, do\u015bwiadczania najbardziej subtelnych przekaz\u00f3w. Czy marzymy o spektakularnych widokach niczym z katalogu podr\u00f3\u017cy? O niespodziewanych, nieprawdopodobnych zestawieniach barw czy kszta\u0142t\u00f3w? Nie, nie chodzi nam o tak\u0105 przyrod\u0119. Chodzi nam o zwyczajno\u015b\u0107, o nastr\u00f3j, o wzruszenie, o moment, kt\u00f3ry uleczy rozdygotane my\u015bli.<\/p>\n
Wejd\u017amy do \u201eGalerii sztuki polskiej pierwszej po\u0142owy XX wieku\u201d na wystawie sta\u0142ej muzeum. Jak pami\u0119tamy, na lewo \u201ePanna m\u0142oda\u201d Ignacego Pie\u0144kowskiego, mrugaj\u0105ca w stron\u0119 ludowo\u015bci w jej modernistycznej ods\u0142onie. Na prawo za\u015b obraz Stanis\u0142awa Straszkiewicza \u201eZmierzch\u201d, zupe\u0142nie odmienny. R\u00f3wnowa\u017cy on jednak, si\u0142\u0105 swego wyciszenia i ulotno\u015bci przedstawianego zjawiska, mocny przekaz s\u0105siaduj\u0105cego z nim p\u0142\u00f3tna. Zar\u00f3wno obraz Pie\u0144kowskiego, tak i dzie\u0142o Straszkiewicza stawiaj\u0105 nas przed odwieczn\u0105 prawd\u0105 \u2013 prawd\u0105 przemijania, cyklem \u017cycia cz\u0142owieka oraz cyklem zjawisk zachodz\u0105cych w przyrodzie. \u201eZmierzch\u201d ukazuje nam ostatnie mu\u015bni\u0119cia zachodz\u0105cego s\u0142o\u0144ca i zimn\u0105 \u017c\u00f3\u0142\u0107 sierpa ksi\u0119\u017cyca na niebie spowitym w zanikaj\u0105ce, rozrzedzone strz\u0119py snuj\u0105cych si\u0119 delikatnie pasm purpury. Nie mamy wiele czasu. Za chwil\u0119 roz\u0142o\u017cysta, podmok\u0142a \u0142\u0105ka ze stogami siana, niczym dryfuj\u0105ca na mokrad\u0142ach ogromna tafla, przepadnie w ciemno\u015bciach. Przyroda wyra\u017cona w swej \u017cywotno\u015bci bujn\u0105 traw\u0105 wyrastaj\u0105c\u0105 z mokrad\u0142a i g\u00f3ruj\u0105ce stogi obumar\u0142ej ro\u015blinno\u015bci po raz wt\u00f3ry na tym p\u0142\u00f3tnie przywo\u0142uj\u0105 nieodwracalne. Pod pretekstem zwyczajnego widoku wyobra\u017cenia \u017cywej i obumar\u0142ej przyrody niepostrze\u017cenie poda\u0142y tu sobie r\u0119ce.<\/p>\n
Taki pejza\u017c jak \u201eZmierzch\u201d by\u0142 cz\u0119sto odzwierciedleniem stanu duszy polskiego artysty prze\u0142omu wiek\u00f3w XIX i XX. Obraz ten, niczym p\u0142\u00f3tno J\u00f3zefa Che\u0142mo\u0144skiego \u201eKrajobraz \u2013 mg\u0142y poranne\u201d ze zbior\u00f3w Muzeum Narodowego w Warszawie, ukazuje nieuchwytn\u0105 aur\u0119 nastroju. Nie odtwarza przyrody, lecz j\u0105 wyra\u017ca. Takie widoki nale\u017ca\u0142y do do\u015b\u0107 popularnych temat\u00f3w podejmowanych przez artyst\u00f3w polskiego modernizmu. Dotykaj\u0105 pustki, niepewno\u015bci, s\u0105 melancholijne, tajemnicze i chyba smutne.<\/p>\n
Malarz, dla kt\u00f3rego do\u015bwiadczenie zachodz\u0105cego s\u0142o\u0144ca by\u0142o zapewne kr\u00f3tsze ni\u017c jedno mrugniecie powieki, prawdopodobnie wiele dni, miesi\u0119cy, mo\u017ce lat pr\u00f3bowa\u0142 odda\u0107 na p\u0142\u00f3tnie okamgnienie, kt\u00f3re pozosta\u0142o w nim na zawsze. Starajmy si\u0119 to doceni\u0107, ale nade wszystko prze\u017cyjmy niezwyk\u0142e subtelno\u015bci pospolitego widoku. Jak pisa\u0142 w skromno\u015bci Maksymilian Gierymski \u201ePod farb\u0105 dobrze po\u0142o\u017con\u0105 i pod werniksem le\u017cy czasem zagrzebane troch\u0119 uczucia\u201d. Mam nadziej\u0119, \u017ce emanuj\u0105cy z obrazu spok\u00f3j, cho\u0107 mo\u017ce tylko pozorny, stanie si\u0119 tymczasem balsamem dla naszych dusz.<\/p>\n