Polacy, kt\u00f3rzy z\u0142o\u017cyli drogocenne kruszce dla Armii Ochotniczej, utworzonej latem 1920 roku, otrzymywali w zamian \u017celazne obr\u0105czki. Szybko okaza\u0142o si\u0119, \u017ce ojczyzna oczekiwa\u0142a znacznie wi\u0119kszej daniny.<\/p>\n
Historia zna liczne przyk\u0142ady, gdy na cele publiczne ludzie oddawali najcenniejsze przedmioty. Tak te\u017c by\u0142o w 1920 roku. Ka\u017cdy gest w postaci materialnych dar\u00f3w \u2013 z\u0142ota, platyny, szlachetnych kamieni, bi\u017cuterii, broni, sk\u0142adanych na wezwanie potrzebuj\u0105cej ojczyzny, by\u0142 w\u00f3wczas bezcenny. W zamian za z\u0142oto ofiarodawcom dzi\u0119kowano \u017celazn\u0105 obr\u0105czk\u0105 z napisem np. \u201eZ\u0142oto na Skarb Narodowy 1920\u201d. W Muzeum Kultury Kurpiowskiej znajduje si\u0119 natomiast obr\u0105czka, na kt\u00f3rej widnieje napis wersalikiem \u201eZ\u0142oto-Armji Ochotn[iczej] 1920\u201d. Jest ona pami\u0105tk\u0105 ofiarno\u015bci spo\u0142ecze\u0144stwa na rzecz Armii Ochotniczej z czasu zagro\u017cenia suwerenno\u015bci Polski, z wojny polsko-rosyjskiej 1919\u20131920. Obr\u0105czki takie wydawa\u0142 Obywatelski Komitet Wykonawczy Obrony Pa\u0144stwa powo\u0142any na pocz\u0105tku lipca 1920 roku. Znane s\u0105 r\u00f3wnie\u017c podobne obr\u0105czki z roku odzyskania przez Polsk\u0119 niepodleg\u0142o\u015bci z napisem \u201eZ\u0142oto Ojczy\u017anie 1918 rok\u201d.
\n\u017bo\u0142nierze Armii Ochotniczej walczyli mi\u0119dzy innymi w dalszej i najbli\u017cszej okolicy Ostro\u0142\u0119ki w pierwszych dniach sierpnia 1920 roku. Bronili linii Narwi, op\u00f3\u017aniaj\u0105c marsz wojsk rosyjskich na Warszaw\u0119.<\/p>\n
4 lipca 1920 roku ruszy\u0142a wielka kontrofensywa Armii Czerwonej, prze\u0142amuj\u0105c polski op\u00f3r na rosyjskim Froncie Zachodnim. W obliczu zagro\u017cenia piln\u0105 sta\u0142a si\u0119 potrzeba uzupe\u0142nienia szereg\u00f3w Wojska Polskiego, kt\u00f3re ci\u0105gle prowadzi\u0142o walk\u0119 na Wschodzie. Pob\u00f3r do regularnego wojska by\u0142 spraw\u0105 oczywist\u0105. Potrzeb\u0105 chwili sta\u0142 si\u0119 zaci\u0105g do Armii Ochotniczej. 7 lipca na czele Generalnego Inspektoratu Armii Ochotniczej dzia\u0142aj\u0105cego w strukturach Ministerstwa Spraw Wojskowych stan\u0105\u0142 s\u0142ynny gen. J\u00f3zef Haller. Na zew ojczyzny odpowiedzieli doro\u015bli i m\u0142odzie\u017c, kt\u00f3ra nieraz ca\u0142ymi klasami zg\u0142asza\u0142a si\u0119 do wojska. Do ko\u0144ca wrze\u015bnia 1920 roku kokard\u0119 przypi\u0119\u0142o oko\u0142o 100 tysi\u0119cy ochotnik\u00f3w.
\nW\u015br\u00f3d nich dopisali harcerze \u2013 oko\u0142o 6 tysi\u0119cy trafi\u0142o do s\u0142u\u017cby frontowej. By\u0142y oddzia\u0142y, w kt\u00f3rych stanowili wi\u0119kszo\u015b\u0107. Jednym z nich by\u0142 205. Pu\u0142k Piechoty im. p\u0142k. Jana Kili\u0144skiego, w sk\u0142ad kt\u00f3rego wesz\u0142o 300 harcerzy. Ich opiekunem by\u0142 pionier ruchu hm. por. Adam Cio\u0142kosz, a jego dow\u00f3dc\u0105 mjr Bernard Mond.
\n30 lipca ochotnicy 205. Pu\u0142ku wyruszyli poci\u0105giem z Warszawy w kierunku Ostro\u0142\u0119ki. Podr\u00f3\u017c po\u015bwi\u0119cili na zaznajomienie si\u0119 z broni\u0105 i \u0107wiczenia. 31 lipca III batalion pu\u0142ku pomaszerowa\u0142 w kierunku \u0141om\u017cy, by wesprze\u0107 broni\u0105ce si\u0119 tam oddzia\u0142y. Po nocnym marszu dotar\u0142 do Miastkowa i zaraz zosta\u0142 skierowany na Nowogr\u00f3d. Tam stoczy\u0142 pierwsze boje, odpieraj\u0105c nap\u00f3r szwadron\u00f3w rosyjskiej kawalerii pod dow\u00f3dztwem Hajka By\u017cyszkiana (Gaj-Chana). Rosjanie po otrzymaniu posi\u0142k\u00f3w pokonali III batalion 205. pu\u0142ku. Nasi \u017co\u0142nierze bronili si\u0119 heroicznie. Cz\u0119\u015b\u0107 z nich zdo\u0142a\u0142a w panice wydosta\u0107 si\u0119 z opresji i ruszy\u0107 w kierunku Ostro\u0142\u0119ki. Pomogli im koledzy z II batalionu 205. pu\u0142ku, kt\u00f3rzy nieco p\u00f3\u017aniej szli na \u0141om\u017c\u0119. Przej\u0119li oni g\u0142\u00f3wne uderzenie kozak\u00f3w, gdy\u017c ust\u0105pienie pola oznacza\u0142o oddanie Ostro\u0142\u0119ki wrogowi. Do ostatka broni\u0142a si\u0119 garstka ochotnik\u00f3w pod dow\u00f3dztwem mjr. Bernarda Monda. Wobec przewagi wroga ulegli. Resztki batalion\u00f3w II i III dotar\u0142y do Ostro\u0142\u0119ki przed p\u00f3\u0142noc\u0105. Rano okaza\u0142o si\u0119, \u017ce nie ma ponad po\u0142owy stanu osobowego. Wielu by\u0142o zabitych lub rannych, wzi\u0119tych do niewoli. Rosjanie obeszli si\u0119 z nimi w bestialski spos\u00f3b. 2 sierpnia przyszed\u0142 czas na I batalion 205. pu\u0142ku, kt\u00f3ry zosta\u0142 zatrzymany w Wojciechowicach do dyspozycji dow\u00f3dztwa Grupy \u201eOstro\u0142\u0119ka\u201d, kt\u00f3ra formowa\u0142a si\u0119 w\u0142a\u015bnie w Ostro\u0142\u0119ce pod dow\u00f3dztwem gen. Jana Wroczy\u0144skiego. I batalion kontratakowa\u0142 teraz w kierunku \u0141om\u017cy razem z \u017co\u0142nierzami z 2. i 108. pu\u0142k\u00f3w u\u0142an\u00f3w, bateri\u0105 17. pu\u0142ku artylerii ci\u0119\u017ckiej oraz oddzia\u0142em Policji Pa\u0144stwowej. Dosz\u0142o do krwawych walk pod Drogoszewem. Dalszy marsz okaza\u0142 si\u0119 niemo\u017cliwy wobec napieraj\u0105cej masy wojsk wroga, kt\u00f3ry zdo\u0142a\u0142 ju\u017c zaj\u0105\u0107 \u0141om\u017c\u0119. Pojawienie si\u0119 Rosjan w okolicy Ostro\u0142\u0119ki by\u0142o kwesti\u0105 godzin.<\/p>\n
B\u00f3j o Ostro\u0142\u0119k\u0119 zacz\u0105\u0142 si\u0119 3 sierpnia ofensyw\u0105 IV Armii Siergiejewa, a 7 sierpnia Rosjanie weszli ju\u017c do miasta. Zdobycie kolejnego, bardzo wa\u017cnego, punktu oporu odby\u0142o si\u0119 poprzez jego oskrzydlenie. Opr\u00f3cz regularnych formacji wojskowych wchodz\u0105cych w sk\u0142ad Grupy \u201eOstro\u0142\u0119ka\u201d miasta broni\u0142y jednostki ochotnicze przyby\u0142e z r\u00f3\u017cnych stron kraju. Ci\u0119\u017ckie zadanie otrzyma\u0142 znany nam, nadwer\u0119\u017cony ju\u017c w bojach, 205. pu\u0142k piechoty. Przejmowa\u0142 natarczywe ataki Rosjan na linii Nowa Wie\u015b Wschodnia \u2013 Teodorowo i Laskowiec. 4 sierpnia, w dniu, w kt\u00f3rym powo\u0142ano nast\u0119pnego dow\u00f3dc\u0119 Grupy \u201eOstro\u0142\u0119ka\u201d (gen. Boles\u0142awa Roj\u0119), do miasta przybyli kolejni ochotnicy zgrupowani w 101. Rezerwowym Pu\u0142ku Piechoty. Przeciwko rosyjskim oddzia\u0142om walczyli r\u00f3wnie\u017c ochotnicy 4. pu\u0142ku pomorskiego, w tym szwadron harcerzy. Ochotnicy zdarzali si\u0119 te\u017c w jednostkach regularnych, np. w I batalionie morskim, kt\u00f3ry walczy\u0142 pod Now\u0105 Wsi\u0105, Suskiem i Rzekuniem. W walkach o Ostro\u0142\u0119k\u0119 straty odni\u00f3s\u0142 r\u00f3wnie\u017c ochotniczy oddzia\u0142 Policji Pa\u0144stwowej. Chc\u0105c dowiedzie\u0107 si\u0119 wi\u0119cej o walkach na naszym terenie warto si\u0119gn\u0105\u0107 po opracowania, w tym po prace prof. Janusza Szczepa\u0144skiego, z kt\u00f3rych korzystali\u015bmy pisz\u0105c ten tekst.<\/p>\n
Poleg\u0142\u0105 pod Nowogrodem ochotnicz\u0105 m\u0142odzie\u017c upami\u0119tnia pomnik w tym mie\u015bcie. Upami\u0119tnienie znajduje si\u0119 te\u017c w Drogoszewie, gdzie walczyli r\u00f3wnie\u017c ochotnicy, w tym policjanci. Jeszcze w 1939 roku Komenda G\u0142\u00f3wna Policji Pa\u0144stwowej apelowa\u0142a o relacje, zdj\u0119cia, list\u0119 uczestnik\u00f3w bitwy pod Miastkowem. Do dzi\u015b wiemy niewiele o poleg\u0142ych w bitwie miastkowskiej. Opieramy wiedz\u0119 mi\u0119dzy innymi na przekazie uczestnika boju J\u00f3zefa Nyczka, z kt\u00f3rym uda\u0142o nam si\u0119 porozmawia\u0107 na kr\u00f3tko przed jego \u015bmierci\u0105. Np. tygodnik \u201eNa posterunku\u201d (nr 4, 1939 rok) poda\u0142 (nie unikaj\u0105c b\u0142\u0119d\u00f3w co do dow\u00f3dztwa), \u017ce pod Drogoszewem pochowano sze\u015bciu policjant\u00f3w, a trzech rannych policjant\u00f3w zmar\u0142o w ostro\u0142\u0119ckim szpitalu i przytacza ich nazwiska. By\u0107 mo\u017ce to oni spoczywaj\u0105 w mogile na ostro\u0142\u0119ckim cmentarzu parafialnym razem z policjantami, kt\u00f3rych zw\u0142oki wed\u0142ug relacji J. Nyczka sprowadzono do Ostro\u0142\u0119ki. Zanim jednak zyskamy pewno\u015b\u0107, potrzebne s\u0105 bardziej wnikliwe badania, krytyka \u017ar\u00f3de\u0142 pisanych, kt\u00f3re te\u017c nie s\u0105 precyzyjne, weryfikacja r\u00f3\u017cnych przekaz\u00f3w odno\u015bnie poleg\u0142ych pod Miastkowem, ale te\u017c w bezpo\u015brednim boju o Ostro\u0142\u0119k\u0119. Tymczasem nic nie stoi na przeszkodzie, by nasza pami\u0119\u0107 o spoczywaj\u0105cych w mogile \u017co\u0142nierzach 1920 roku by\u0142a tak po prostu \u2013 codzienna. Nie oczekujmy w zamian \u017celaznej obr\u0105czki.<\/p>\n
<\/p>\n
Na zdj\u0119ciu: Obr\u0105czka upami\u0119tniaj\u0105ca dar na rzecz Armii Ochotniczej walcz\u0105cej w 1920 roku, nr inw. MOO\/H\/314<\/p>\nngg_shortcode_0_placeholder\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Polacy, kt\u00f3rzy z\u0142o\u017cyli drogocenne kruszce dla Armii Ochotniczej, utworzonej latem 1920 roku, otrzymywali w zamian \u017celazne obr\u0105czki. Szybko okaza\u0142o si\u0119, \u017ce ojczyzna oczekiwa\u0142a znacznie wi\u0119kszej daniny. Historia zna liczne przyk\u0142ady, gdy na cele publiczne ludzie oddawali najcenniejsze przedmioty. Tak te\u017c by\u0142o w 1920 roku.<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":4443,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_lmt_disableupdate":"","_lmt_disable":"","_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":""},"categories":[3,55],"tags":[],"class_list":["post-4440","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-aktualnosci","category-wirtualne-muzeum"],"acf":[],"modified_by":"Daniel Go\u0142a\u015b","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/muzeum.ostroleka.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4440","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/muzeum.ostroleka.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/muzeum.ostroleka.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/muzeum.ostroleka.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/muzeum.ostroleka.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=4440"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/muzeum.ostroleka.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4440\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":4471,"href":"https:\/\/muzeum.ostroleka.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4440\/revisions\/4471"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/muzeum.ostroleka.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/4443"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/muzeum.ostroleka.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=4440"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/muzeum.ostroleka.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=4440"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/muzeum.ostroleka.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=4440"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}